Din , vicdan ve ahlak

DİN VİCDAN VE AHLAK

[Linkleri Sadece Kayitli Üyelerimiz Göre Bilir. Buraya Tıklayarak Kayit Olabilirsiniz...]

Ahlak bütün insan ilişkilerinde “iyi” (kötü) ve “doğru” (yanlış) değer yargılarının oluşturduğu bir sistem bütünüdür Din de esasen iyi ve doğruya ulaşmak kötüden korunmak ve uzaklaşmak için bazı kurallar koymuştur

Ahlak kuralları dinden bağımsız şekilde kendiliğinden oluşabilir Buna Din Dışı Ahlak ya da Laik Ahlak adı verilir Laik ahlak insan eylem ve davranışlarını doğrudan doğruya dinsel kurallara tabi olmaksızın serbest bırakır Oysa Dini ahlak ya da dine dayalı ahlak insan eylem ve davranışlarını kutsal kitaplar ve diğer dini hukuk kaynakları ile sınırlandırır Örneğin İslam ahlakında temel ahlaki değer yargılarının Fıkıh hükümlerine yani İslam Hukuku’na uygun olması gerekir Dini ahlakın belirgin bir özelliği yere ve zamana göre değişmeyen kalıcı kurallar koymasıdır Dini ahlaka göre din kitaplarında yeralan kurallar itaat edilmesi gereken buyruklardır Din esasen haram ile helal’in neler olduğunu tayin eder ve insanların haram şeylerden uzak durmasını emreder

Bu çerçevede belirtilmesi gereken bir kavram da “muaşeret” tir Muaşeret insanların birbirleriyle dostça geçinmeleri ve huzur içinde yaşamalarına denir Güler yüzlü olmak selamlaşmak tokalaşmak ziyaret muaşeret kurallarının bazılarıdır Birçok din muaşeret kurallarının önemine değinir (Kandemir 1986;301)

Ahlak ve din arasında yakın benzerlikler olmasına karşın çatışmalar da sözkonusudur Dini ahlakın savunucuları insanı; iyiye doğruya ve güzele götüren şeyin iman olduğunu belirtirler Onlara göre dini inançları olmayan bir kimse ahlaki davranamaz ve iyiyi kötüden ayıramaz Bu çerçevede dinin manevi disiplin sağlayacağı savunulur Laik ahlak savunucuları ise insanın dini inançları olmadan da ahlaki değer yargılarını kabul edeceği ve bunlara uyacağını belirtirler

Öte yandan din dışında karşımıza çıkan bir kavram da ”vicdan”dır Ahlaki kuralların koruyucusu her zaman kanunlar olmayabilir “Vicdan” adı verilen manevi duygu da ahlaki davranışımıza yön veren bir otokontrol mekanizması vazifesini görebilir Kısaca ahlak her zaman bir kanun ya da hukuksal norm ile çözülebilecek bir konu değildir Din ve vicdan da ahlaki değer yargılarının koruyucusu olabilir

Önemle belirtelim ki başlıca tüm dinlerde ahlak konusu çok geniş biçimde ele alınmıştır İslam dininin kutsal kitabı olan Kur’an incelendiğinde birey ahlakı aile ahlakı toplum ahlakı iş ahlakı ve siyaset ahlakına yönelik çok sayıda hüküm yeraldığı görülür Çok geniş bir araştırma konusu olması dolayısıyla burada etraflı açıklamalar yapmak yerine Kuran’da ahlak konusunda yeralan bazı çarpıcı ayet ve sureleri belirtmekte yarar görüyoruz[1]

Kuran’da birey ve aile ahlakına ilişkin sayısız ayet bulunmaktadır Ahlaki faziletler ahlaki yasaklar ailede ana ve babaya saygı birlik ve kardeşlik doğruluk hayırseverlik mali yardımlaşma zina ve daha bir çok konuda Kuran’da hükümler bulmak mümkündür

İş ve ticaret ahlakı konusunda da Kuran’ın bir çok suresinde açıklamalar yeralmaktadır Örneğin Kur’an Isra ve Şuara surelerinde iş ahlakı ile ilgili olarak şu hüküm bulunmaktadır:

“Ölçtüğünüz zaman tastamam ölçün ve doğru terazi ile tartın” (Isra 35; Şuara 181-182)

İslam dini aynı zamanda çalışma ahlakı konusunda da önemli bazı hükümler buyurmaktadır Örneğin Necm suresinde şöyle buyrulmaktadır:

“Bilsin ki insan için kendi çalışmasından başka bir şey yoktur” (Necm:34)

Sadece islam dininde değil diğer dinler içerisinde de ahlak konusu son derece önem taşımaktadır Kur’an dışında diğer kutsal kitaplarda ahlak konusunda sayısız hüküm bulmak mümkündür